Η πανδημία ανάγκη για έντιμη,
έγκυρη, πλουραλιστική ενημέρωση
 
Του Γιώργου Δουατζή
 
Η ελεύθερη ενημέρωση των πολιτών από επαγγελματίες δημοσιογράφους, με την έλευση της πανδημίας έγινε ένα από τα πρώτιστα προβλήματα της κοινωνίας μας διεθνώς, ως πρόβλημα Δημοκρατίας.
Κι αυτό, διότι η πανδημία διόγκωσε το ήδη μεγάλο πρόβλημα επιβίωσης των μέσων ενημέρωσης (ποιος με τόσες απαγορεύσεις θα βγει για να αγοράσει εφημερίδα;), εκ των οποίων τα περισσότερα βρίσκονται στα πρόθυρα πλήρους χρεοκοπίας και αρκετά – διόλου αμελητέα ποιοτικά – σταδιακά εκλείπουν.
Η πανδημία φέρνει στο προσκήνιο πολλά προβλήματα στον τομέα της ενημέρωσης και γεννά δραματικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν τάχιστα, αν θέλουμε να μιλάμε ακόμα για Δημοκρατία. Μόνον η ελεύθερη ενημέρωση εγγυάται τον έλεγχο των κάθε λογής εξουσιών, μόνον η σωστή άσκηση της δημοσιογραφίας στα πλαίσια των δεοντολογικών κανόνων αποτελεί ασπίδα για τα δικαιώματα που στηρίζουν την αξιοπρέπεια του πολίτη.
Πρώτη ομάδα πληγωμένη ανεπανόρθωτα, αυτή των εφημερίδων. Εδώ και χρόνια, η στροφή των αναγνωστών προς τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης έφερε το πρώτο οικονομικό πλήγμα σε εκδότες και σε χιλιάδες εργαζόμενους στον έντυπο Τύπο. Το πρόβλημα διεθνώς, έγινε εκτός από πολιτικό, πρόβλημα Δημοκρατίας και εξεχόντως κοινωνικό, με χιλιάδες ανθρώπους του Τύπου να οδηγούνται στην ανεργία, τη φτώχεια, το ασφυκτικό αδιέξοδο της επιβίωσης.
Από την προηγούμενη δεκαετία το πρόβλημα ήδη ήταν ορατό. Μεγάλη εκδοτικοί οργανισμοί παγκοσμίως, προσπάθησαν να επιβιώσουν οικονομικά μετατρεπόμενοι σε ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, ψάχνοντας τον τρόπο να επιβιώσουν ως τέτοια, με πόρους από την διαφήμιση και από συνδρομητές. Το πείραμα της μετατροπής των εντύπων σε ηλεκτρονικά δεν πέτυχε οικονομικά σε πολλές περιπτώσεις. Με μεγάλη δυσκολία ορισμένα ηλεκτρονικά μέσα το κατάφεραν όπως οι New York Times (από το 2009) και άλλοι μεγάλοι εκδοτικοί οργανισμοί. Η πανδημία έφερε το μεγάλο χτύπημα. Οι διαφημίσεις ήδη άρχισαν να μειώνονται δραματικά και το φάσμα της ανεργίας στον χώρο της ενημέρωσης έγινε όσο ποτέ απειλητικό.
Στην πατρίδα μας με την εύθραυστη οικονομία και την κρίση που προηγήθηκε με τα μνημόνια, η κρίση στον ελληνικό Tύπο ήταν, ιστορικά, πρωτοφανής. Οι εκκλήσεις των συνδικαλιστικών φορέων να μην γίνονται απολύσεις και να διατηρηθούν όλες οι θέσεις εργασίας αποδείχθηκαν ανεδαφικές και δεν εισακούστηκαν. Οι εκδότες εκ των πραγμάτων αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στα έξοδα των επιχειρήσεων τους, λόγω της μείωσης των διαφημίσεων και της κατάρρευσης της κυκλοφορίας, πράγμα που τους δίνει ελάχιστες ελπίδες βιωσιμότητας.
Μια πληγή, ανάμεσα σε όλα, είναι και η κατ’ επίφαση “ενημέρωση” των πολιτών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν συνιστά έγκυρη ενημέρωση τα όσα ανεύθυνα αναρτούν οι χρήστες του ίντερνετ, παρά μόνον οι δημοσιεύσεις επαγγελματιών δημοσιογράφων με ενυπόγραφα κείμενα σε έγκυρα μέσα ηλεκτρονικής -πλέον- ενημέρωσης.
Η ενημέρωση -δυστυχώς ή ευτυχώς- φεύγει ταχύτατα από τα έντυπα. Βασικές πηγές πληροφόρησης μένουν η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το διαδίκτυο.
Μία μεγάλη μερίδα δημοσιογράφων, πρέπει να αποφασίσει τη στροφή σε άλλα επαγγέλματα. Δεν χωρούν όλοι στη δημοσιογραφία με τις συνθήκες που διαμορφώνονται στη νέα πραγματικότητα.
Με τη σοβούσα κρίση είναι πολύ δύσκολο να επιβιώσουν τα ιδιωτικά ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα, μιας και μόνον τα σούπερ μάρκετ θα μείνουν(;) ως πηγή διαφημιστικών εσόδων. Σε συνθήκες πρωτόγνωρης ανέχειας οι καταναλωτές θα στραφούν σε ελάχιστα προϊόντα, πέραν της αγοράς τροφίμων.
Πρέπει άμεσα να εφαρμοστούν απαρεγκλίτως οι κανόνες δεοντολογίας στην ενημέρωση των πολιτών από τα δίκτυα της ΕΡΤ. Κανόνες, που απαγορεύουν κάθε μονομέρεια, τις προσλήψεις μόνον ημετέρων και παραγκωνισμό -με κομματικά κριτήρια- των παλαιότερων ικανών. Ήδη βλέπουμε την επαγγελματική ανεπάρκεια αρκετών νεοπροσληφθέντων, οι οποίοι εργάζονται σε εκπομπές και δελτία ειδήσεων της ΕΡΤ, σε επίπεδο επαγγελματισμού, γνώσης της γλώσσας, εκφοράς λόγου, άρθρωσης, ως και… εμφάνισης.
Οι συνδικαλιστικοί φορείς εκδοτών και δημοσιογράφων και οι κυβερνώντες, οφείλουν να μην εθελοτυφλούν και να αντιμετωπίσουν από κοινού το μεγάλο πρόβλημα, με μοναδικό κριτήριο τη διασφάλιση της ελεύθερης ενημέρωσης και διακίνησης των ιδεών.
Το κράτος καλείται να ενισχύσει οικονομικά τους φορείς ενημέρωσης, ανεξαρτήτως πολιτικών επιλογών και κομματικών προτιμήσεων. Εγχείρημα πολύ δύσκολο να είναι αντικειμενικό, αλλά όχι ανέφικτο, αν υπάρχει πολιτική βούληση.
Η πανδημία επιταχύνει την ανάγκη για διεξόδους προς την έντιμη, έγκυρη, πλουραλιστική ενημέρωση. Όχι για τη διάσωση εκδοτών και δημοσιογράφων, αλλά για τη στήριξη της Δημοκρατίας και συνακόλουθα της αξιοπρέπειας των πολιτών στους τόσο δύσκολους καιρούς που ζούμε.